Büyük veriden bilimsel içgörüye: 5 kıtadan bilim insanı HDDA-XV’de buluştu

İstanbul Medipol Üniversitesi Sağlık Bilim ve Teknolojileri Araştırma Enstitüsü (SABİTA) bünyesinde faaliyet gösteren Multi-Omics Design and Analysis Studio (MODAS) tarafından düzenlenen 15. Yüksek Boyutlu Veri Analizi Konferansı (High-Dimensional Data Analysis Conference – HDDA-XV), Güney Kampüs’te gerçekleştirildi. Dünyanın farklı ülkelerinden bilim insanlarının katıldığı konferansta, yüksek boyutlu istatistik ve veri analizinin teorik temelleri, güncel yöntemleri ve farklı alanlardaki uygulamaları ele alındı. 

Genomik, finans, çevresel izleme, sosyal ağlar ve endüstriyel sistemler gibi birçok alanda üretilen karmaşık ve büyük ölçekli verilerin hızla artması, güvenilir ve ölçeklenebilir analiz yöntemlerine duyulan ihtiyacı da beraberinde getiriyor. Bu ihtiyaçtan hareketle düzenlenen HDDA-XV, istatistiksel teori ve metodolojiyi hesaplamalı yöntemler ve gerçek yaşam uygulamalarıyla buluşturdu. Konferansta, karmaşık verilerden güvenilir bilgi elde edilmesi ve bu bilginin uygulanabilir çıktılara dönüştürülmesi üzerinde duruldu.

Üç gün süren program, araştırmacıların bilgi ve deneyimlerini paylaşmalarına, yeni bilimsel bağlantılar kurmalarına ve alandaki güncel gelişmeleri tartışmalarına imkân sağladı. Genel oturumlar, davetli konuşmalar, tematik bilimsel oturumlar ve çevrim içi sunumların gerçekleştirildiği konferansta; istatistiksel modelleme, değişken seçimi ve düzenlileştirme yöntemleri, yapay zekâ ve makine öğrenmesi, biyoinformatik ve multi-omik araştırmalar, klinik ve finansal istatistik, genomik ve hesaplamalı biyoloji gibi başlıklar değerlendirildi. 
 

REKTÖR GÜNTÜRK: VERİYİ GÜVENİLİR BİLGİYE VE TOPLUMSAL FAYDAYA DÖNÜŞTÜRMEK GEREKİYOR
Konferansın açış konuşmasını yapan İstanbul Medipol Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Bahadır Kürşat Güntürk, dünyanın farklı bölgelerinden araştırmacıları İstanbul Medipol Üniversitesinde ağırlamaktan duydukları memnuniyeti dile getirdi.

HDDA-XV’in istatistiksel teori, metodolojik yenilik, hesaplamalı bilimler ve gerçek yaşam uygulamalarını aynı platformda buluşturduğunu ifade eden Güntürk, konferansın “From Data to Actionable Insight” temasının günümüz bilim dünyası açısından özel bir anlam taşıdığını söyledi. Bilim, sağlık, mühendislik, ekonomi ve toplumsal alanlarda artık temel sorunun yalnızca daha fazla veri toplamak olmadığını vurgulayan Güntürk, asıl önemli olanın karmaşık veri içerisinden güvenilir bilgi üreterek bunu insan yaşamını iyileştirecek kararlara dönüştürmek olduğunu kaydetti.

Yapay zekânın yeni bir dönemin başlangıcını temsil ettiğine dikkat çeken Güntürk, teknolojinin mesleklerden eğitim sistemlerine kadar yaşamın bütün alanlarını dönüştüreceğini söyledi. Üniversitelerin de bu dönüşüme uyum sağlaması gerektiğini belirten Güntürk, yapay zekânın yalnızca kullanılan bir araç olarak değil, üniversite eğitiminin temel kazanımlarından biri hâline gelmesinin önem taşıdığını ifade etti.

İstanbul Medipol Üniversitesinin bu doğrultuda farklı disiplinlerdeki öğrencilerin yapay zekâ teknolojilerini anlayabilmesi ve geliştirebilmesi için eğitim programlarında yeni adımlar attığını kaydeden Güntürk, bilgisayar programlama ve temel yapay zekâ derslerinin mühendislik dışındaki alanlara da entegre edilmeye başlandığını söyledi. Alan bilgisinin yapay zekâ yetkinliğiyle birleştirilmesinin geleceğin dünyasında belirleyici olacağını vurguladı.

SABİTA VE MODAS YÜKSEK BOYUTLU VERİ ARAŞTIRMALARININ MERKEZİNDE
Üniversitenin eğitimin yanı sıra araştırma altyapısı, bilimsel iş birlikleri ve translasyonel araştırmalara önemli yatırımlar yaptığını belirten Prof. Dr. Güntürk, bu çalışmaların merkezinde SABİTA’nın bulunduğunu ifade etti.

SABİTA bünyesinde ileri mikroskopi, proteomik, biyoinformatik, biyomalzemeler ve nörobilim gibi farklı araştırma alanlarının bir araya geldiğini kaydeden Güntürk, enstitü bünyesindeki Multi-Omics Design and Analysis Studio’nun (MODAS) özellikle yüksek boyutlu veri araştırmaları açısından önemli bir yapı olduğunu söyledi.

MODAS’ın multi-omik verilerin entegrasyonu, biyobelirteç keşfi, kişiselleştirilmiş tıp ve ilaç geliştirme gibi alanlarda çalışmalar yürüttüğünü belirten Güntürk, HDDA-XV’in öğrenciler ve araştırmacılar açısından dünyanın önde gelen bilim insanlarıyla doğrudan iletişim kurma, yeni bilimsel gelişmeleri takip etme ve uluslararası araştırma ortaklıkları geliştirme fırsatı sunduğunu ifade etti.

Konferanstaki bilimsel tartışmaların yeni yöntemlerin ve yayınların yanı sıra uzun soluklu iş birliklerine ve bilim ile toplum açısından gerçek değere sahip yeni araştırma sorularına zemin hazırlamasını temenni eden Güntürk, organizasyona katkı sunan bilim insanlarına, komitelere, davetli konuşmacılara ve destekçilere teşekkür etti.
 

PROF. KOÇAK: 18 ÜLKEDEN BİLİM İNSANI MEDİPOL’DE BULUŞTU
HDDA-XV Konferans Başkanı ve İstanbul Medipol Üniversitesi Uluslararası Tıp Fakültesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Mehmet Koçak, konferansın uzun soluklu ve yoğun bir hazırlık sürecinin ardından gerçekleştirildiğini söyledi.

HDDA Konferans serisinin kurucusu Prof. Dr. Ejaz Ahmed’in önerisi üzerine İstanbul Medipol Üniversitesi ve MODAS ekibi olarak organizasyona ev sahipliği yapmayı üstlendiklerini belirten Koçak, hazırlıkların bilimsel programın oluşturulmasından uluslararası katılımcıların koordinasyonuna ve organizasyon süreçlerine kadar geniş bir ekip çalışmasıyla yürütüldüğünü ifade etti.

Konferansın gerçekleştirilmesinde SABİTA ve MODAS başta olmak üzere İstanbul Medipol Üniversitesi yönetiminin ve farklı akademik birimlerin önemli destek sağladığını kaydeden Koçak, organizasyon ve bilim komitelerinin Türkiye'den ve dünyanın farklı kurumlarından araştırmacıları programa dâhil etmek için birlikte çalıştığını söyledi.

Konferansın uluslararası niteliğine dikkat çeken Koçak, HDDA-XV’e 18 ülkeden katılım sağlandığını ve beş kıtadan bilim insanlarının İstanbul’da bir araya geldiğini belirtti. Etkinliğin bilimsel sunumların ötesinde araştırmacılar arasında yeni bağlantıların ve uzun vadeli bilimsel iş birliklerinin kurulabileceği bir ortam oluşturduğunu ifade etti.

Konferansta sunulan araştırmaların bilimsel yayına dönüştürülmesinin de teşvik edildiğini aktaran Koçak, HDDA kapsamında özel akademik yayın olanaklarının oluşturulduğunu ve araştırmacıların çalışmalarını uluslararası bilimsel literatüre kazandırmalarının önemsendiğini kaydetti. 
 

PROF. AHMED: BİLİMSEL BİLGİNİN PAYLAŞILMASI ARAŞTIRMANIN EN ÖNEMLİ PARÇALARINDAN BİRİ
HDDA Konferans serisinin kurucusu ve Brock Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Ejaz Ahmed de konuşmasında, 15 yıldır devam eden konferans serisinin gelişim sürecini ve temel bilimsel yaklaşımını katılımcılarla paylaştı.

HDDA’nın ilk kez 2011 yılında Toronto’da gerçekleştirildiğini ve başlangıçta düzenli bir konferans serisine dönüşmesinin planlanmadığını anlatan Ahmed, bilim dünyasından gelen ilgi ve devam etme yönündeki talepler sonucunda etkinliğin uluslararası bir bilimsel platform hâline geldiğini söyledi.

Konferansın geçen 15 yıllık süreçte özel dergi sayılarının, akademik kitapların ve çok sayıda bilimsel iş birliğinin ortaya çıkmasına katkı sunduğunu belirten Ahmed, HDDA’nın gelişen bilimsel ihtiyaçlar doğrultusunda kendisini sürekli yenilediğini ifade etti. Yapay zekânın yüksek boyutlu veri analizinin artık ayrılmaz unsurlarından biri olduğuna dikkat çeken Ahmed, bu alanın gelecekte konferans serisindeki öneminin daha da artacağını kaydetti.

Bilimsel araştırmanın temel amaçlarından birinin üretilen bilginin yaygınlaştırılması olduğunu vurgulayan Ahmed, araştırma sonuçlarının bilim dünyasıyla paylaşılmadığı sürece gerçek değerine ulaşamayacağını söyledi. Bilim insanlarının sahip oldukları bilgi ve deneyimi uluslararası araştırma topluluğuyla paylaşmaları gerektiğini ifade eden Ahmed, HDDA’nın 15 yıldır bu anlayışla araştırmacıları buluşturduğunu belirtti.

Konferans serisinin sürdürülebilirliğinin önemine de değinen Ahmed, HDDA’nın yeni araştırmacıların ve bilim insanlarının katkılarıyla gelecek yıllarda da gelişerek devam etmesini istediklerini söyledi.

YÜKSEK BOYUTLU VERİLERDE GÜÇLÜ VE ZAYIF SİNYALLER ELE ALINDI
Açış programının ardından başlayan bilimsel oturumlarda yüksek boyutlu veri analizinin güncel sorunları ve bu sorunlara yönelik geliştirilen yeni istatistiksel yaklaşımlar tartışıldı.

Konferansın ilk genel oturumunda Prof. Dr. Ejaz Ahmed, yüksek boyutlu veri analizlerinde değişken seçimi sonrasında ortaya çıkabilen sorunlara ve özellikle veri içerisindeki “zayıf sinyallerin” göz ardı edilmesinin oluşturabileceği yanlılıklara ilişkin çalışmalarını paylaştı.

Yüksek boyutlu veri problemlerinde çok sayıda değişken arasından tahmin açısından en önemli olanların belirlenmeye çalışıldığını ifade eden Ahmed, makine öğrenmesi ve yapay zekâ yöntemlerinin bu süreçte önemli imkânlar sunduğunu ancak yalnızca güçlü etkileri dikkate almanın bazı durumlarda değerli bilgilerin kaybedilmesine neden olabileceğini belirtti.

Gerçek yaşam verilerinde güçlü etkilerin yanında çok sayıda küçük ancak anlamlı katkının da bulunabileceğine dikkat çeken Ahmed, geliştirilen yöntemlerin bu zayıf sinyalleri de mümkün olduğunca hesaba katması gerektiğini söyledi. Kullanılan istatistiksel ya da yapay zekâ tabanlı yöntemlerin avantajlarının yanı sıra sınırlılıklarının da uygulayıcılara açık biçimde aktarılmasının bilimsel güvenilirlik açısından önem taşıdığını vurguladı.

Ahmed, kendi araştırma grubunun geliştirdiği seçim sonrası küçültme yaklaşımlarının güçlü ve zayıf sinyallerin birlikte değerlendirilmesini amaçladığını, bu yöntemlerin teorik çalışmaların yanı sıra simülasyonlar ve gerçek veri uygulamalarında da incelendiğini aktardı.

YAPAY ZEKÂDAN MULTİ-OMİK ARAŞTIRMALARA GENİŞ BİR BİLİMSEL PROGRAM
Üç gün süren HDDA-XV kapsamında yüksek boyutlu veri analizinin farklı uygulama alanlarına yönelik kapsamlı bir bilimsel program gerçekleştirildi. İlk gün değişken seçimi, cezalı regresyon yöntemleri, finansal istatistik ve istatistiksel öğrenme gibi başlıklar öne çıkarken sonraki oturumlarda biyoinformatik, multi-omik veri analizi, klinik istatistik ve sağlık uygulamaları ele alındı.

Yapay zekâ ve makine öğrenmesine ayrılan oturumlarda adil sentetik veri üretiminden derin öğrenmeye ve büyük ölçekli veri analizine kadar farklı yöntemler değerlendirilirken Bayesçi yöntemler ve mekânsal istatistik alanındaki güncel araştırmalar da katılımcılarla paylaşıldı.

Genomik ve biyomedikal uygulamalara ilişkin oturumlarda tek hücre transkriptomi verileri, proteomik analizler, kanser araştırmaları, Parkinson hastalığı ve metabolik süreçler gibi sağlık bilimlerinin güncel araştırma alanlarında yüksek boyutlu veri yöntemlerinin kullanımına ilişkin çalışmalar ele alındı.

Programın devamında lineer karma modeller, istatistiksel öğrenme, biyoinformatik, omik bilimler, halk sağlığı, klinik araştırmalar ve modern istatistiksel yöntemler tartışılırken konferansın son bölümünde istatistiksel modelleme ve hesaplamalı biyoloji alanındaki çalışmalar çevrim içi oturumla katılımcılara sunuldu. 
 

HDDA-XVI’NIN PADOVA’DA DÜZENLENMESİ PLANLANIYOR
Konferansın açış programında HDDA serisinin bir sonraki buluşmasına ilişkin duyuru da yapıldı. Padova Üniversitesinden Prof. Dr. Antonio Calcagni, HDDA-XVI’nın İtalya’nın Padova kentinde düzenlenmesinin planlandığını açıkladı.

Avrupa’nın en köklü üniversitelerinden Padova Üniversitesinin etkinliğe ev sahipliği yapacağını belirten Calcagni, yeni konferansın genel oturumlar, davetli oturumlar, katılımcı sunumları ve poster oturumlarından oluşan kompakt bir bilimsel programla hazırlanmasının planlandığını ifade etti.

Prof. Dr. Ejaz Ahmed de HDDA’nın kapsayıcı bir bilimsel topluluk olmasını önemsediklerini belirterek araştırmacıları gelecek konferansların bilimsel ve organizasyon süreçlerine katkı sunmaya davet etti.

ULUSLARARASI BİLİM İNSANLARI MEDİPOL’DE BİR ARAYA GELDİ
HDDA-XV, Türkiye’nin yanı sıra Kanada, ABD ve dünyanın farklı bölgelerinden 18 ülkede faaliyet gösteren araştırmacıları bir araya getirdi. Konferansta Prof. Dr. Ejaz Ahmed, Prof. Dr. Mehmet Koçak, Prof. Dr. Bahadır Kürşat Güntürk, Prof. Dr. Antonio Calcagni, Yi Li, Subha Guha, Ming Yuan, Michael Evans, Bahadır Yüzbaşı, Abbas Khalili, Erfanul Hoque, Joan Hu, Pakize Yiğit, Stanley Pounds, Peter Song, Pan Wei, Esra Kurum, Hao Mei, Mohamed Belalia, David Post, Grace Yi, Wenqing He, Bei Jiang, Linglong Kong, Xinzhou Guo, Shuangge Ma, Kıvanç Kök, Rauf Ahmad, Boxin Tang, Rahim Mahmoudvand, Mehmet Gönen, Xinyuan Song, Yuedong Wang ve Xiao Hui Tai başta olmak üzere çok sayıda bilim insanı ve araştırmacı yer aldı. Türkiye’den ve yurt dışından akademisyenlerin yanı sıra genç araştırmacıların da katkı sunduğu program, yüksek boyutlu veri analizinin teorik temelleri ile sağlık, biyomedikal bilimler, ekonomi, yapay zekâ ve farklı uygulama alanları arasındaki etkileşimin güçlendirilmesine olanak sağladı.

HDDA-XV DİSİPLİNLER ARASI BİLİMSEL İŞ BİRLİKLERİNE ZEMİN HAZIRLADI
Günümüzde sağlık bilimlerinden mühendisliğe, ekonomiden genomik araştırmalara kadar pek çok alanda üretilen verinin miktarı ve karmaşıklığı hızla artarken yüksek boyutlu veri analizi, bu veriden anlamlı ve güvenilir sonuçlar elde edilebilmesi açısından giderek daha kritik bir araştırma alanına dönüşüyor.

İstatistiksel yöntemleri yapay zekâ, makine öğrenmesi, biyoinformatik ve veri bilimiyle bir araya getiren HDDA-XV, farklı disiplinlerde geliştirilen yaklaşımların ortak bir bilimsel platformda değerlendirilmesine imkân sağladı. Konferans boyunca yapılan sunum ve tartışmalar, yalnızca yeni analitik yöntemlerin geliştirilmesine değil, bu yöntemlerin sağlık, genomik, klinik araştırmalar, ekonomi ve diğer gerçek yaşam problemlerinde daha güvenilir biçimde kullanılmasına yönelik bilimsel diyaloğun güçlenmesine katkıda bulundu.  

SABİTA ve MODAS’ın araştırma altyapısının uluslararası bilim insanlarıyla buluşmasına da imkân sağlayan HDDA-XV, İstanbul Medipol Üniversitesinin yüksek boyutlu veri analizi, multi-omik araştırmalar ve yapay zekâ alanlarındaki araştırma kapasitesinin görünürlüğünü artırırken yeni ulusal ve uluslararası bilimsel iş birliklerinin geliştirilmesi için önemli bir platform oluşturdu.