Prof. Dr. İlber Ortaylı’nın ardından: Hocamızı ve bilgeliğini özleyeceğiz

Prof. Dr. İlber Ortaylı, yalnızca yazdığı kitaplar ve akademik çalışmalarıyla değil, kürsüde, ekranlarda, öğrencilerle kurduğu doğrudan temas ve her konuşmasında vurguladığı tarih, dil ve kültür bilinciyle de bir kuşağın zihninde geniş iz bırakan bir bilim insanıydı. İstanbul Medipol Üniversitesinde verdiği dersler, gerçekleştirdiği konferanslar ve akademik yıl açılışında yaptığı konuşmalar, onu dinleyenler için ufuk açıcı buluşmalar oldu.  

Bu sayfada, Prof. Dr. İlber Ortaylı’nın üniversitemizde gerçekleştirdiği programlardan satır başlarını ve hafızalarda yer eden mesajlarını bir araya getirerek hocamızı saygı ve rahmetle anıyoruz.  

PROF. DR. İLBER ORTAYLI SON YOLCULUĞUNA UĞURLANDI

SON DERS: HUKUK VE İMPARATORLUKLAR ÜZERİNE  

İstanbul Medipol Üniversitesinde gerçekleştirdiği son dersinde Prof. Dr. İlber Ortaylı, imparatorluklar tarihi, çok uluslu yapılar ve hukuk düzeni arasındaki ilişkiyi öğrencilerle tartıştı. Orta Çağ Avrupası’ndaki hukuk eğitimi örneklerinden İslam dünyasındaki fıkıh geleneğine kadar geniş bir perspektif sunan Ortaylı, devletlerin sadece güçle değil, hukuk ve normlarla ayakta kalabileceğini şu sözlerle ifade etmişti: 

“Devlet dediğiniz şey kaba kuvvetle uzun süre ayakta kalmaz. Norm üretmeyen, denge kurmayan, uzlaşma kültürü geliştirmeyen bir yapı er ya da geç dağılır. Hukuk yalnızca yazılı metinlerden ibaret değildir; bir medeniyetin kendini düzenleme biçimidir; bir milletin tarih sahnesinde kalıcılığını sağlayan omurgadır. Bu omurgayı sağlam tutmak ise bizlere düşen ağır bir sorumluluktur.”

Bu ders, onun üniversitemizde öğrencilerle paylaştığı son mesajlardan biriydi. Ancak Ortaylı, öğrencilerle derslerin dışında çeşitli etkinliklerde ve törenlerde de bir araya gelerek onlara hem akademik hayatlarına hem de gündelik yaşamlarına dair değerli tavsiyelerde bulunmuştu.  

AKADEMİK YIL AÇILIŞI: FATİH SULTAN MEHMET VE İSTANBUL  
Yeni akademik yılın açılış dersinde ise Ortaylı, “Fatih Sultan Mehmet ve İstanbul” başlıklı bir ders gerçekleştirerek İstanbul Medipol Üniversitesi öğrencileriyle bir araya gelmişti. Fatih Sultan Mehmet’in yalnızca bir hükümdar değil, çağının çok ötesinde bir bilim insanı olduğunu anlatmış ve İstanbul’un tarihsel, kültürel mirasını ele almıştı.

Ortaylı, “Türkler tarih yapan ama tarihçi olmayan bir millettir. Fatih Sultan Mehmed, 17 seferle Osmanlı’nın en çok sefere çıkan padişahıdır. Karada olduğu kadar denizlerde de zafer kazanmış, halkını ve coğrafyayı dönüştürmüş bir liderdir. Coğrafya kaderdir diyoruz... Fatih, coğrafyayı değiştirmiştir. Onun ilmi ve kültürel birikimi, Rönesans’ın en parlak hükümdar tipini Doğu’da gösterir.” ifadeleriyle Fatih Sultan Mehmet’i anlatmıştı.

Kampüste sık sık öğrencilerle de bir araya gelen Ortaylı, hangi bölümden olursa olsun öğrencilere meslek ahlakına uygun davranmalarını öğütlüyordu.

MEZUNİYET TÖRENİNDE AĞIR MESULİYET VURGUSU  
2024–2025 Akademik Yılı Mezuniyet Töreninde de Prof. Dr. İlber Ortaylı, genç hukukçulara meslek hayatlarının mezuniyetle başladığını hatırlatmıştı. Hukukun yalnızca mevzuata hâkim olmaktan ibaret olmadığını vurgulayan Ortaylı, tarih ve coğrafya bilgisinin hukukçular için elzem olduğunu şu sözlerle ifade etmişti:

“Girdiğiniz meslek aslında bugün başlıyor. Hukuk eğitiminin temel prensiplerini ve ruhunu burada aldınız. Hukuku anlamak için tarihi ve beşerî coğrafyayı bilmek zorundasınız. Türkler eski bir millettir, ama ‘eski bir devlet’ olmak her zaman bir imtiyaz değildir. Hukukun diline, devletin geleneklerine ve şuuruna sahip çıkmak, bitirdiğiniz kurumla başlar. Bu imtiyaz, aynı zamanda ağır bir mesuliyettir.”

Mezuniyet törenindeki bu mesaj, Prof. Dr. Ortaylı’nın öğrenciler için önem verdiği sorumluluk ve tarih bilinci temasının bir devamı niteliğindeydi. 

CUMHURİYET’İN 100 YILI SÖYLEŞİSİ  
İstanbul Medipol Üniversitesi Hukuk Tarihi Uygulama ve Araştırma Merkezi tarafından düzenlenen “Cumhuriyetin 100 Yılı” söyleşisinde Ortaylı, İstanbul Medipol Üniversitesi öğrencileriyle buluşmuştu. Cumhuriyet’in kuruluş sürecini, eğitim sistemini ve devlet geleneğini tarihsel bir perspektifle değerlendiren Ortaylı, Türkiye’nin yetişmiş insan gücünü korumanın önemini vurgulamıştı. Ortaylı, genç kuşakların eğitim kalitesine dikkat çekmişti.

Ortaylı, “Cumhuriyet’in ilk öğretmenleri çok iyi yetişmişti. Anadolu’nun her yerindeki liseler, İstanbul’dakiler kadar kaliteli eğitim veriyordu. Bugün ise eğitim kalitesinde ciddi problemler var. Değişen devlet değil, rejimdir. Osmanlı’dan Cumhuriyet’e geçiş, yalnızca bir haleflik değil; devlet kadrolarının bilgeliği ve emekleriyle şekillenmiş onurlu bir süreçtir.” ifadesinde bulunmuştu.

İLK KEZ 2016’DA KAMPÜSÜ ZİYARET ETMİŞTİ  
İstanbul Medipol Üniversitesi öğrencileriyle ilk kez 11 Mayıs 2016’da bir araya gelen Ortaylı, Osmanlı İmparatorluğu’nun yakın dönemi hakkında konuşmuştu. Medipol’le ilk temas olarak kayıtlara geçen bu konferansta Ortaylı, Osmanlı İmparatorluğu’nun aslında çökmediğini savunarak milletin içinden çıkan umumi meclisin monarşiyi lağvettiğini, böylece rejimin kendi kendisini feshettiğini söylemişti. Ortaylı, o dönemki padişahın rejimin feshini kabul ettiğini ifade etmişti.

Prof. Dr. İlber Ortaylı, İstanbul Medipol Üniversitesinde verdiği dersler, yaptığı konuşmalar ve öğrencilerle paylaştığı bilgi birikimiyle üniversitemizin akademik hafızasında her zaman özel bir yere sahip olacak. Anlattığı tarih kadar, tarihe bakmayı öğreten yaklaşımı ve kültürel mirasa verdiği önemle onu dinleyenlerin hafızasında yaşamaya devam edecek.  

ORTAYLI KİMDİR? 
1947 yılında Avusturya’nın Bregenz kentinde, Kırım Tatarı bir ailenin çocuğu olarak dünyaya gelen İlber Ortaylı, iki yaşındayken Türkiye’ye geldi. İlk ve orta öğrenimini İstanbul ve Ankara’da tamamladı.

Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi ile Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Yeniçağ Tarihi Bölümü’nden 1969 yılında mezun oldu. Daha sonra Viyana Üniversitesi’nde Slavistik ve Orientalistik alanlarında eğitim gördü.

1973 yılında Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi’nde asistan olarak akademik hayata başlayan Ortaylı, “Tanzimat Sonrası Mahalli İdareler” teziyle doktorasını tamamladı. “Osmanlı İmparatorluğunda Alman Nüfuzu” çalışmasıyla doçent, 1989 yılında ise profesör ünvanını aldı.

Akademik kariyeri boyunca Paris, Berlin, Princeton, Viyana, Moskova, Roma, Cambridge ve Oxford gibi birçok üniversitede misafir öğretim üyeliği yaptı; seminerler ve konferanslar verdi. 2002 yılında Galatasaray Üniversitesine geçti ve burada uzun yıllar öğretim üyeliği yaptı.

Son olarak İstanbul Medipol Üniversitesi Hukuk Fakültesi Öğretim Üyesi olarak akademik çalışmalarına devam eden Ortaylı, Tarih Bölümü’nün de kuruculuğunu üstlendi.

Bir dönem Topkapı Sarayı Müze Müdürlüğü görevini de yürüten Ortaylı, televizyon programları ve kitaplarıyla geniş kitlelere tarih anlatımıyla tanındı.

Türkçe dışında Almanca, Fransızca, İngilizce ve Rusça başta olmak üzere çok sayıda dili bilen Ortaylı, 2012 yılında Türkiye Bilimler Akademisi üyeliğine seçildi. Akademik üretimi ve kültürel katkılarıyla Türk tarih yazımının önde gelen isimleri arasında yer aldı.