Prof. İpşirli: Halil İnalcık eserleriyle yüzyıllar boyunca yaşayacak

İstanbul Medipol Üniversitesi İnsan ve Toplum Bilimleri Fakültesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Mehmet İpşirli, Osmanlı tarihçiliğinin duayen isimlerinden Prof. Dr. Halil İnalcık'ın yalnızca ortaya koyduğu eserlerle değil, tarih yazımına kazandırdığı bilimsel metodolojiyle de gelecek kuşaklara yön vermeyi sürdürdüğünü belirtti. İnalcık'ın tarihçiliğini farklı kılan en önemli unsurun arşiv belgelerini yalnızca ortaya çıkarması değil, onları doğru yöntemlerle yorumlayarak bilimsel bir çerçeveye oturtması olduğunu vurgulayan İpşirli, bu yaklaşımın bugün de tarih araştırmaları için temel bir referans niteliği taşıdığını ifade etti.

Osmanlı tarihine ilişkin çalışmalarıyla dünya tarihçiliğinde derin izler bırakan Prof. Dr. Halil İnalcık, arşiv belgelerine dayalı araştırmaları, disiplinler arası yaklaşımı ve yetiştirdiği öğrencilerle yalnızca kendi dönemini değil, sonraki kuşakların tarih anlayışını da şekillendirdi. Bugün eserleri birçok dilde okunmaya devam eden İnalcık, tarih araştırmalarında bilimsel metodolojiyi merkeze alan yaklaşımıyla uluslararası akademi dünyasında saygın bir yer edindi.

İstanbul Medipol Üniversitesi İnsan ve Toplum Bilimleri Fakültesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Mehmet İpşirli, Anadolu Ajansına yaptığı değerlendirmede, Halil İnalcık'ın akademik mirasının temelinde güçlü bir eğitim altyapısı, disiplinli çalışma anlayışı ve bilimsel titizlik bulunduğunu söyledi. 

İSLAM ANSİKLOPEDİSİ ÇALIŞMALARINDAKİ TİTİZLİĞİ HAYRANLIK UYANDIRDI 
İnalcık'la ilk tanışmasının İstanbul Üniversitesi Tarih Bölümünde öğrencilik yıllarına uzandığını belirten İpşirli, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi'nin hazırlık sürecinde birlikte çalışma imkânı bulduklarını anlattı.

İnalcık'ın İslam Araştırmaları Merkezini (İSAM) ziyaret ederek hazırlanan maddeleri tek tek incelediğini aktaran İpşirli, tarihçinin çalışmalardan duyduğu memnuniyeti şu sözlerle ifade ettiğini söyledi: "Size açık çek veriyorum. Bundan sonra benim bütün yazdıklarımı alabilirsiniz. Yeni yazabilirsem katkıda da bulunurum. Ama bir şartım var, son olarak ben göreceğim."

Bu sözlerin İnalcık'ın bilimsel anlayışını yansıttığını belirten İpşirli, hocasının yayımlanacak metinleri kelime kelime kontrol ettiğini, en küçük ayrıntıyı dahi gözden kaçırmadığını ifade etti. İpşirli, İnalcık'ın daha sonra Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi için çok sayıda madde kaleme aldığını, özellikle ilk Osmanlı padişahlarına ilişkin yazılarının bugün de alanın temel başvuru kaynakları arasında yer aldığını dile getirdi.

“BAŞARISININ TEMELİNDE GÜÇLÜ EĞİTİM VE DİSİPLİNLİ ÇALIŞMA VARDI”
Halil İnalcık'ın akademik yolculuğunun tamamen Türkiye'de şekillendiğine dikkati çeken İpşirli, onun uluslararası başarısının yurt dışında yetişmesinden değil, aldığı güçlü eğitim ve çalışma disiplininden kaynaklandığını söyledi.

İlber Ortaylı'nın İnalcık için kullandığı "Yüzde yüz Türk işi mütefekkir" ifadesini hatırlatan İpşirli, buna rağmen İnalcık'ın Batı tarihçiliğini yakından takip ettiğini, Fransızca, İngilizce ve Almanca başta olmak üzere birçok dili etkin biçimde kullandığını kaydetti.

İpşirli, tarihçinin Arapça ve Farsça metinleri okuyabilecek seviyede bilgi sahibi olduğunu, Arap Dili ve Edebiyatı Profesörü olan eşi Şevkiye İnalcık'ın da akademik çalışmalarına önemli katkılar sunduğunu ifade etti.

"BİR BELGEYİ GÖRMEK BAŞKA, ONU BİLİMSEL METODOLOJİYLE ORTAYA KOYMAK BAŞKADIR"
İnalcık'ın tarihçiliğini farklı kılan en önemli özelliğin Osmanlı arşivlerini ve klasik kaynakları çok iyi tanıması olduğunu belirten İpşirli, asıl farkın ise bu belgeleri bilimsel yöntemlerle değerlendirme becerisinden kaynaklandığını söyledi.

İpşirli, "Bir belgeyi görmek başka, onun ne söylediğini doğru anlamak ve bunu bilimsel bir metodolojiyle ortaya koymak başkadır. Halil Hoca'nın farkı buydu." değerlendirmesinde bulundu.

İnalcık'ın yalnızca yazılı kaynaklarla yetinmediğini de vurgulayan İpşirli, Osmanlı'nın kuruluş dönemine ilişkin araştırmalarında Bursa ve çevresinde saha çalışmaları yaptığını, tarihi mekânları yerinde inceleyerek yazılı kaynakları arazi gözlemleriyle desteklediğini anlattı.

Bu yaklaşımın Osmanlı tarihçiliğine yeni bir bakış kazandırdığını belirten İpşirli, İnalcık'ın tarih araştırmalarında disiplinler arası yöntemin önemini ortaya koyduğunu ifade etti.

OSMANLI TARİHİNİ DÜNYA TARİH YAZIMININ MERKEZİNE TAŞIDI
İpşirli, Halil İnalcık'ın özellikle 1950'li yıllarda yayımladığı Fatih Devri Üzerine Tetkikler ve Vesikalar ile Arvanid Defteri çalışmalarının uluslararası tarih çevrelerinde büyük yankı uyandırdığını söyledi.

Bu eserlerin Osmanlı'nın Balkanlar'daki idaresine ilişkin yerleşik kabulleri değiştirdiğini belirten İpşirli, İnalcık'ın daha sonra uluslararası ansiklopedilerde yayımladığı kapsamlı maddeler ve İngilizce eserleriyle Osmanlı tarihini dünya tarih yazımının merkezine taşıdığını ifade etti.

MÜNİH'TEKİ AYASOFYA KONUŞMASINI HAYATI BOYUNCA UNUTAMADI 
İnalcık'ın akademik kimliğinin yanı sıra milli ve kültürel değerlere bağlılığıyla da öne çıktığını dile getiren İpşirli, tarihçinin 1958 yılında Münih'te katıldığı Bizans Araştırmaları Kongresi'nde yaşadığı bir olayı hayatı boyunca unutamadığını anlattı.

İpşirli, İnalcık'ın kongrede dile getirilen Ayasofya'ya ilişkin ifadeler karşısında büyük üzüntü duyduğunu ve bunu yıllar boyunca hafızasında taşıdığını aktararak, bu olayın tarihçinin kültürel mirasa bakışını ve tarih bilincini derinden etkilediğini söyledi.

“ESERLERİ YILLAR SONRA DA BAŞVURU KAYNAĞI OLMAYA DEVAM EDECEK”
Halil İnalcık'ın çalışmalarının bugün hâlâ temel başvuru kaynakları arasında yer almasının en önemli nedeninin sağlam bilimsel metodoloji olduğunu vurgulayan İpşirli, tarih araştırmalarında kalıcılığı sağlayan unsurun da bu yaklaşım olduğunu ifade etti.

İpşirli, "Kaynağı okumak, anlamak ve doğru yerde kullanmak kolay değildir. Halil İnalcık bunu en iyi yapan tarihçilerden biriydi. Bu yüzden eserleri yalnızca bugün değil, 50 yıl sonra da 100 yıl sonra da okunmaya ve referans gösterilmeye devam edecek." değerlendirmesinde bulundu. 

Haberin tamamı Anadolu Ajansında yayımlanmıştır.