Dijitalleşme, öğretmenlerin meslekî kimliğini dönüştürüyor

İstanbul Medipol Üniversitesi Eğitim Fakültesinden Dr. Öğr. Üyesi Volkan İnceçay’ın da içinde bulunduğu, çevrim içi dil öğretmenlerinin meslekî kimliklerini nasıl inşa ettiğini sistematik bir şekilde analiz eden “Exploring the role of online peer observation in the construction process of language teacher online identity” başlıklı çalışma, European Journal of Teacher Education isimli bilimsel dergide yayımlandı.

PANDEMİ SONRASI DİJİTALE GEÇİŞ ÖĞRETMEN KİMLİĞİNİ YENİDEN TANIMLADI
Pandemiyle birlikte eğitimin hızla çevrim içi ortama taşınması, öğretmenlerin yalnızca ders işleme yöntemlerini değil, meslekî kimliklerini de yeniden şekillendirmelerini gerektirmiştir. Araştırma, dil öğretmenlerinin yüz yüze sınıftan çevrim içi derslere geçerken nasıl yeni bir öğretmen kimliği geliştirdiğini ve bu dönüşümde çevrim içi akran gözleminin üstlendiği kritik rolü ayrıntılı biçimde inceliyor. Bu yönüyle çalışma hem pandemi sonrası eğitim pratiklerinin hem de dijital çağda öğretmen kimliği oluşumunun anlaşılmasına önemli katkılar sunuyor.

Araştırmada öğretmenlerin çevrim içi ders kayıtları incelenmiş, gözlemci öğretmenlerle yapılan etkileşimler değerlendirilmiş ve katılımcılarla yarı yapılandırılmış görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Elde edilen veriler tematik analiz yöntemiyle çözümlenerek, öğretmenlerin çevrim içi kimliklerini nasıl kurduklarına, geri bildirim süreçlerinin bu kimliği nasıl şekillendirdiğine ve dijital öğretim ortamının kimlik dönüşümüne katkılarına ilişkin bütüncül bir çerçeve oluşturulmuştur.

AKRAN GÖZLEMİ ÇEVRİM İÇİ ÖĞRETMEN KİMLİĞİNİ YENİDEN ŞEKİLLENDİRİYOR
Araştırmanın bulgularına göre çevrim içi öğretmenlerin meslekî kimliği, yalnızca kişisel deneyimlerle değil; akran gözlemiyle gerçekleşen etkileşimlerle de şekilleniyor. Çevrim içi derslerin video kaydının gözlem yapan öğretmenler tarafından değerlendirilmesi ve ardından yapılan geri bildirim görüşmeleri, öğretmenlerin kendilerini yeniden tanımlamasına, güçlü ve gelişmesi gereken yönlerini fark etmesine olanak tanıyor. Bu süreç, geleneksel yüz yüze ortamdaki kimlikten farklı olarak daha teknoloji odaklı, iş birliğine açık ve esnek bir kimliğin oluşmasını destekliyor.

ÇEVRİM İÇİ ÖĞRETMEN KİMLİĞİNİ BELİRLEYEN TEMEL DİNAMİKLER
İnceçay ve meslektaşı, çevrim içi öğretmen kimliğinin üç temel dinamik üzerine kurulduğunu belirtiyor:

“Öğretmenlerin çevrim içi ders yürütürken sahip oldukları öz-etkinlik algısı, yani ‘bu süreci başarıyla yönetebilirim’ düşüncesi, kimliğin duygusal temelini oluşturuyor.

Yeni stratejiler deneme, dijital araçlara uyum sağlama ve çevrim içi öğretimde deneyim kazanma gibi sürekli meslekî gelişim unsurları, öğretmenin çevrim içi kimliğini pratiklerle besleyerek güçlendiriyor. 

Gözlemci meslektaşlarla yapılan görüşmeler ve geri bildirim alışverişi sayesinde öğretmenlerin kimliklerini sosyal olarak yeniden müzakere etmesi, kimlik inşasının yalnızca bireysel değil aynı zamanda kolektif ve dinamik bir süreç olduğunu ortaya koyuyor.”

DİJİTAL ORTAMA GEÇİŞ ÖĞRETMENLERDE YENİ BECERİLER GEREKTİRİYOR
Araştırma, çevrim içi öğretime geçen birçok öğretmenin teknik yeterlilik, çevrim içi sınıf yönetimi ve dijital etkileşim gibi alanlarda adaptasyon süreci yaşadığını gösteriyor. Araştırmacılar, akran gözlemi ve geri bildirim mekanizmalarının bu süreci kolaylaştırdığını; öğretmenlerin ders planlarını ve etkileşim stratejilerini yeniden gözden geçirmelerine yardımcı olduğunu vurguluyor. 

KİMLİK GELİŞİMİ HEM BİREYSEL HEM TOPLUMSAL BİR SÜREÇ
Araştırmacılar, çevrim içi öğretmen kimliğinin bireysel becerilerin yanı sıra sosyal etkileşimler üzerinden inşa edildiğini belirtiyor. Özellikle gözlemci meslektaşlardan alınan geri bildirimler, öğretmenlerin kendilerini farklı açılardan görmesine ve “Ben nasıl bir çevrim içi öğretmenim?” sorusunu yeniden düşünmesine zemin hazırlıyor. Bu durum, öğretmen kimliğini dinamik ve çok boyutlu bir olgu hâline getiriyor.

ÇEVRİM İÇİ KİMLİK GELİŞİMİ EĞİTİM POLİTİKALARI İÇİN YOL GÖSTERİYOR
Araştırmanın sonuçları, dijital eğitimin kalıcılaştığı günümüzde öğretmen kimliğinin yalnızca teknik becerilerle değil; iş birliğine dayalı meslekî gelişim süreçleriyle de yeniden şekillenmesi gerektiğini ortaya koyuyor. Bulgular, akran gözlemi ve geri bildirim mekanizmalarının öğretmen eğitimine entegre edilmesi, çevrim içi öğretime yönelik kimlik geliştirme atölyelerinin düzenlenmesi ve okul yönetimlerinin iş birliği kültürünü destekleyici politikalar oluşturması gerektiğine işaret ediyor. Bu yaklaşımlar, çevrim içi öğretmen kimliğinin daha güçlü ve esnek bir biçimde inşa edilmesine katkı sağlıyor.

Araştırma özetle çevrim içi kimliğin öğretmenlik mesleğinde geleceğin belirleyici unsurlarından biri hâline geldiğini gösterirken, eğitim politikaları ve kurum yönetimleri için de öğretmenlerin bu kimlik dönüşümünün aktif biçimde desteklenmesi gerektiğine işaret eden kapsamlı bir yol haritası sunuyor.