BAE'nin OPEC'ten ayrılma kararı küresel petrol dengelerini sarsıyor

Petrol piyasasında alınan tek bir karar, binlerce kilometre uzaktaki bireysel tüketiciye, rafineriye ve ülke bütçelerine kadar uzanıyor.  Üretici ülkelerin aynı masada aldığı kararlar, yalnızca ne kadar petrol çıkarılacağını değil, fiyatların hangi yöne gideceğini de belirliyor. Bu yüzden OPEC masasında boşalan bir sandalye, enerji piyasasında sıradan bir ayrılık olarak görülmüyor. Birleşik Arap Emirlikleri'nin masadan kalkması da tam olarak bu nedenle dikkat çekiyor. Çünkü BAE artık üretim kotalarına bağlı kalmadan kendi yolunu çizebilir. Bu da hem OPEC’in piyasadaki etkisini hem Suudi Arabistan'ın örgüt içindeki ağırlığını hem de Körfez’deki petrol rekabetini yeniden gündeme taşıyor.

Bu kararı Milliyet’e değerlendiren İstanbul Medipol Üniversitesi İşletme ve Yönetim Bilimleri Fakültesi Dekanı Prof. Dr. Serhat Yüksel, BAE’nin OPEC içindeki yerinin bu gelişmeyi kritik hale getirdiğini belirtti. Yüksel, BAE’nin örgütte önemli üretim kapasitesine sahip ülkelerden biri olduğuna dikkat çekerek ayrılığın basit bir üye kaybı olarak okunamayacağını vurguladı. Bu adımın OPEC’in genel gücünü ve piyasa üzerindeki etkisini doğrudan zayıflatabilecek bir gelişme olduğunu belirten Yüksel’e göre, karar özellikle Körfez’deki güç dengeleri açısından yeni sonuçlar doğurabilir.

“BASİT BİR ÜYE KAYBI OLARAK GÖRÜLMEMELİ”
Yüksel’e göre BAE’nin OPEC’ten ayrılması, örgüt açısından yalnızca bir sandalyenin boşalması anlamına gelmiyor. BAE’nin Suudi Arabistan’dan sonra örgüt içinde önemli üretim kapasitesine sahip ülkelerden biri olduğunu belirten Yüksel, bu nedenle kararın daha geniş sonuçlar doğurabileceğini söyledi.

Yüksel, şu değerlendirmede bulundu:

"BAE’nin ayrılmasıyla birlikte OPEC içinde Suudi Arabistan’ın ağırlığı daha da artabilir. Bu da karar alma süreçlerinde Riyad’ın etkisinin daha belirgin hale gelmesine yol açabilir.”

“BAE DAHA BAĞIMSIZ HAREKET EDEBİLİR”
Yüksel, BAE’nin OPEC’ten ayrılmasının üretim politikaları açısından da yeni bir tablo ortaya çıkarabileceğini belirtti. Yüksel’e göre, OPEC üyeleri normal şartlarda belirli üretim kotalarına uymak zorunda kalırken, örgüt dışında kalan bir ülke bu sınırlamalara bağlı olmadan karar alabiliyor.

Yüksel, BAE’nin OPEC’ten ayrılması halinde üretim kotalarından bağımsız hareket edebileceğini belirterek, “Bu durum, BAE’ye daha bağımsız ve esnek bir üretim politikası izleme imkânı sağlar.” dedi.

Yüksel, BAE’nin piyasa koşullarına göre üretimini artırma yönünde “daha agresif kararlar” alabileceğini ifade etti. Bu stratejinin özellikle pazar payını artırmak isteyen ülkeler açısından cazip olabileceğini belirten Yüksel, ancak böyle bir adımın Suudi Arabistan ile dolaylı bir rekabet ortamı oluşturabileceğini de vurguladı.

“KÖRFEZ’DE REKABET ARTABİLİR”
Yüksel’e göre BAE’nin OPEC dışına çıkması, Körfez’deki enerji rekabetini daha görünür hale getirebilir. Çünkü BAE’nin üretim kararlarında daha serbest hareket etmesi, küresel petrol piyasasında daha fazla söz sahibi olma arayışını güçlendirebilir.

Yüksel, Suudi Arabistan ve BAE’nin petrol piyasasındaki ağırlıklarını artırmak isteyebileceğini şu sözlerle ifade etti:

“Suudi Arabistan ve BAE petrol piyasasındaki ağırlıklarını artırmak isteyebilir. Bu da bölgesel rekabeti yükseltebilir. Bu nedenle karar, yalnızca OPEC’in iç dengeleri açısından değil, Körfez’deki ekonomik güç mücadelesi bakımından da önem taşıyor. BAE’nin bağımsız üretim politikası izlemesi, özellikle pazar payı mücadelesini öne çıkarabilir. Bu durum, üretici ülkeler arasındaki dengeyi etkileyebileceği gibi petrol fiyatlarının geleceğine ilişkin beklentileri de değiştirebilir.”

OPEC’İN DENGELEYİCİ ROLÜ NEDEN ÖNEMLİ?
Yüksel, OPEC’in kuruluş amacının petrol üreticisi ülkelerin fiyatlar üzerinde daha fazla söz sahibi olmasını sağlamak olduğunu belirtti. Büyük uluslararası petrol şirketlerinin fiyatları belirlediği dönemin üretici ülkeler açısından sorun yarattığını hatırlatan Yüksel, OPEC’in bu tabloya karşı üretici ülkelerin ekonomik çıkarlarını korumak için kurulduğunu söyledi.

OPEC’in piyasa dengesindeki rolüne dikkat çeken Yüksel, “OPEC’in en önemli işlevlerinden biri, üretim politikalarını koordine ederek piyasada aşırı arz ya da arz eksikliği oluşmasını önlemek. Örgüt, üyelerinin üretim kotaları çerçevesinde hareket etmesini sağlayarak petrol miktarını kontrol ediyor.” ifadelerini kullandı.

Bu mekanizmanın ani fiyat düşüşlerinin veya sert fiyat artışlarının önüne geçmeyi amaçladığını belirten Yüksel, petrol piyasasının çok hassas bir yapıya sahip olduğunu vurguladı. Yüksel, “Küçük değişiklikler bile büyük fiyat dalgalanmalarına yol açabilir.” diyerek, OPEC’in fiyat istikrarındaki rolünün altını çizdi.

İLK ETKİ: PİYASADA BELİRSİZLİK VE DALGALANMA
BAE’nin OPEC’ten ayrılmasının petrol fiyatlarına etkisini değerlendiren Yüksel, sürecin kısa ve uzun vadede farklı sonuçlar doğurabileceğini belirtti. Kısa vadede en önemli etkinin belirsizlik olacağını söyleyen Yüksel, “Petrol piyasası bu tür gelişmelere hızlı tepki veren hassas bir yapıya sahiptir.” diye konuştu.

Yüksel, kararın açıklandığı ilk dönemde yatırımcıların ve piyasa aktörlerinin temkinli davranabileceğini ifade etti. Bu temkinli havanın petrol fiyatlarında dalgalanmalara neden olabileceğini belirten Yüksel, kısa vadede fiyatlarda genellikle yukarı yönlü hareketlerin görülebileceğini söyledi.

Bu çerçevede, “BAE’nin ayrılık kararı, ilk aşamada piyasalarda risk algısını artırabilir. Özellikle üretim politikalarının nasıl şekilleneceğine ilişkin belirsizlik, fiyatların yönü üzerinde etkili olabilir.” diyen Yüksel, kısa vadede piyasaların belirsizliğe hassas tepki verebileceğini vurguladı.

UZUN VADEDE RİSK: PETROL FAZLASI FİYATLARI ÇÖKERTEBİLİR
Kısa vadede belirsizlik fiyatları yukarı taşıyabilirken, uzun vadede farklı bir senaryo gündeme gelebilir. Yüksel’e göre BAE’nin kota sınırlaması olmadan üretimini artırması, piyasada arz fazlası oluşmasına yol açabilir.

Yüksel, piyasada gereğinden fazla petrol arzı oluşması halinde fiyatların hızla düşebileceğini belirtti. OPEC’in üretimi sınırlayarak bu tür arz fazlasının önüne geçmeye çalıştığını ifade eden Yüksel, bu mekanizmanın özellikle petrol ihracatına bağımlı ülkeler için gelir güvencesi sağladığını söyledi.

TEK KARAR, KÜRESEL ETKİ
Bu durumun her ülke için aynı sonucu doğurmadığını da vurgulayan Yüksel, “Fiyatların yüksek kalması petrol üreticileri için avantaj sağlarken, ithalatçı ülkeler açısından maliyet artışı anlamına geliyor. Bu nedenle OPEC’in sağladığı fiyat dengesi, üretici ülkeler için koruyucu bir mekanizma olurken, petrol ithal eden ekonomiler için ek maliyet baskısı yaratabiliyor.” dedi.

Yüksel, BAE’nin OPEC’ten ayrılmasının yalnızca örgüt içi bir gelişme olarak değerlendirilmemesi gerektiğini belirterek, bu kararın OPEC’in piyasa üzerindeki etkisini, Suudi Arabistan’ın örgüt içindeki ağırlığını, BAE’nin üretim stratejisini ve küresel petrol fiyatlarının yönünü aynı anda etkileyebilecek kritik bir adım olduğunun altını çizerek sözlerini noktaladı.

Haberin tamamı Milliyet Gazetesi’nde yayımlanmıştır.